امروزه موضوع حاکمیت شرکتی در مجموعههای اقتصادی بهویژه در گروههای مالی، جایگاهی کلیدی یافته است. واقعیت این است که دیگر صرف پایبندی به مقررات کافی نیست، بلکه شرکتها باید با بازآفرینی ساختارهای مدیریتی خود، مسیر شفافیت و پاسخگویی را در پیش بگیرند تا از این طریق، ارزشآفرینی برای ذینفعان را به حداکثر برسانند. در این فرآیند، شناخت دقیق وضعیت کنونی و برنامهریزی برای بهبود مستمر ساختارها، اهمیتی بنیادین دارد.
در همین چارچوب، سرکار خانم مهری ابراهیمی از همکاران ما در گروه مالی صبا تامین، در مقاله حاضر به بررسی روند توسعه حاکمیت شرکتی در این گروه پرداختهاند. ایشان در این نوشتار تلاش کردهاند تا چالشهای موجود و راهکارهای ارتقای این ساختار را با بیانی روشن، دقیق و کاربردی تشریح کنند.
حاکمیت شرکتی به معنای تضمین حفظ حقوق تمامی ذینفعان و ایجاد ارزش پایدار در بنگاهها است و در سطح تصمیمگیریهای کلان و ساختارهای نظارتی فعالیت میکند. این مفهوم با مدیریت شرکتی که بر اجرای عملیات و هدایت کسبوکار تمرکز دارد، متفاوت است. نقطه تلاقی این دو حوزه در سطح راهبری و مدیریت استراتژیک قرار دارد، جایی که تصمیمات کلان به اقدامات عملی تبدیل شده و بازخوردهای اجرایی، راهبری شرکت را هدایت میکند. بنابراین حاکمیت شرکتی چارچوبی است که با ایجاد توازن میان منافع ذینفعان و مدیریت اثربخش، به رشد و پایداری بنگاه کمک میکند.
گروه مالی صبا تامین در سال مالی جاری با تقویت کمیتههای تخصصی هیئتمدیره، ارتقای کنترلهای داخلی و بازنگری در ساختار سازمانی، چارچوب حاکمیتی خود را با الزامات سازمان بورس همسو کرده است. اگر ساختار حاکمیت شرکتی صبا تامین را از دیدگاه الزامات دستورالعمل فعلی سازمان بررسی کنیم، چارچوب آن به شرح زیر خواهد بود:
با توجه به ساختار سهامداری متمرکز در شرکتهای هلدینگ در ایران، بررسی روابط ارکان حاکمیت شرکتی نشان میدهد که تمرکز اصلی این ساختارها بر انطباق صرف با مقررات است و نقش راهبردی و اثربخش حاکمیت شرکتی کمتر نمود یافته است. در عمل، چارچوبهای موجود عمدتا به رفع تکالیف قانونی محدود شده و توانایی لازم برای پاسخگویی به تحولات سریع و پیچیده بازار را ندارند.
ویژگیهای مالکیتی این شرکتها، میتواند بر تحقق کامل استقلال اعضای هیئتمدیره تاثیرگذار باشد و نیازمند سازوکارهایی برای افزایش اثربخشی و ارتقای کیفیت اعضا است. علاوه بر این، پیچیدگیهای سازمانی، عدم شفافیت در فرآیندها، نبود سازوکارهای روشن و کارآمد برای هدایت هلدینگها و شرکتهای تابعه، ضعف در ارتباط با ذینفعان به ویژه سهامداران خرد، بروکراسی گسترده، کندی سیستمهای گزارشدهی و بهرهبرداری محدود از فناوریهای نوین برای تصمیمگیری دادهمحور، موجب کاهش چابکی سازمانی شده و فاصله قابل توجهی با استانداردهای نوین حاکمیت شرکتی که بر شفافیت، پاسخگویی و سرعت تصمیمگیری تاکید دارند، ایجاد کرده است.
گروه مالی صبا تامین، با تکیه بر جایگاه محوری خود، رویکردی فراتر از «رعایت صرف الزامات» در پیش گرفته و هدف دارد حاکمیت شرکتی را از یک الزام قانونی به مزیت رقابتی تبدیل کند. لذا در پاسخ به چالشهای موجود، صبا برنامهای ششمرحلهای را تدوین کرده است که مراحل ارزیابی ساختار و بررسی تطابق با الزامات قانونی بالادستی تاکنون انجام شده و گام بعدی بررسی شیوههای پیشرو و شناسایی مسیرهای توسعه است تا با اجرا و ارزیابی مستمر و بهروزرسانی مداوم، چارچوب حاکمیت شرکتی تقویت و ارزش دارایی ذینفعان به حداکثر برسد.
چالشهای حاکمیتی و پاسخهای اصلاحی
